Geplaatst door: Wij Maken Nederland wo 9 dec

De Internationale Bauausstellung (IBA) in de krimpregio Parkstad Limburg

Revitalisering door hereniging; een interregionale bijdrage aan de Agenda Stad

Op verschillende terreinen was de Oostelijke Mijnstreek in Limburg in de verkeerde hoek gekomen: bevolkingskrimp, leegstand, werk- loosheid, drugs, criminaliteit. En dat als grensregio, ver van het bestuurscentrum in Den Haag. Het is indrukwekkend hoe deze regio op eigen kracht de bakens aan het verzetten is door te werken vanuit dat wat er wel is: de ligging in het centrum van de EUregio, het roemruchte verleden, een prachtig landschap en met creatieve bewoners en ondernemers. De verbinding met Duitsland is gezocht en gevonden. Onder meer door een Internationale Bauausstellung (IBA) te organiseren, de eerste buiten Duitsland. Onder de bevlogen leiding van curator Jo Coenen komt de IBA Parkstad Limburg op stoom en wordt de bezieling voelbaar van de verbintenis van ruimtelijke ontwerpers, kunst en cultuur met de mensen van het gebied.

Parkstad Limburg

De Parkstad Limburg bestaat uit de gemeenten Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Brunssum, Voerendaal, Simpelveld, Nuth en Onderbanken. Dit gebied, grofweg de voormalige Oostelijke Mijnstreek, draagt op verschillende wijzen sporen uit het verleden. Enerzijds het glooiende landschap, dat rijk is aan beeldbepalende dorpen en monumenten, anderzijds het verstedelijkte gebied van Heerlen-Brunsum-Landgraaf-Kerkrade, dat vooral het verhaal vertelt van de 20ste eeuwse industriële ontwikkeling. Het is een boeiend, maar gefragmenteerd gebied, dat na het wegvallen van de mijnindustrie in de jaren zeventig geplaagd wordt door leegstand, iba3vergrijzing, krimp en werkeloosheid. De IBA adresseert zeven speerpunten, die alle raken aan relevante onderwerpen van de huidige tijd en betrekking hebben op de veerkrachtige wijze waarop Parkstad toekomstbestendig wil omgaan met veranderende omstandigheden: leegstand, wonen en zorg, Leisure en werkgelegenheid, mobiliteit, kennis en energie transitie, ruimtelijke structuur, grens en centraliteit en regionale identiteit.

(Parkstad archipel) 

IBA Parkstad

IBA staat voor Internationale BauAuststellung. Dit in Duitsland in de vorige eeuw ontstane fenomeen is uitgegroeid tot een beproefde methode om steden en regio’s een toekomstbestendige economische, sociale en culturele impuls te geven. IBA Parkstad beoogt in de periode 2015-2020 de basis te leggen voor een heroriëntering van de voormalige mijnstreek en de sociale, economische en culturele potenties te vertalen in concrete projecten gericht op een nieuwe toekomst. Het resultaat is niet alleen een fysiekruimtelijke aanpassing van de leefomgeving, maar is vooral ook gelegen in het bewerkstelligen van een omslag in het denken over wonen en werken, de daarbij benodigde regelgeving en het creëren van een nieuwe trots op hun regio bij bewoners en gebruikers. Uiteindelijk beoogt de IBA een nieuwe functioneel-ruimtelijke logica aan te brengen in het door de geschiedenis gefragmenteerd geraakte stadslandschap, de onderdelen met elkaar te verzoenen en in een nieuw zinvol verband te brengen. Vandaar de titel: revitalisering door hereniging.

Werkwijzeiba3

Voorop staan in de samenleving verankerde plannen die een nieuwe en bestendige toekomst kunnen dragen. In negen Ontwikkelgebieden (in zeven zones) worden de fysiek-ruimtelijke planinzendingen van betrokken bewoners en bevlogen ontwerpers samengevoegd. Negen Ontwikkelraden, samengesteld uit diverse betrokken overheden en experts, behandelen de importante thema’s en brengen deze tot Pilotprojecten voor het nieuwe wonen, duurzaamheid, onderwijs, kunst en cultuur, etc. In de Wisselende Werkhuizen worden zowel de thema’s als de projecten met de lokale bevolking gedeeld en uitgewisseld.

Revitalisering door hereniging

Een intensieve consultatie van de bewoners, bestuurders en stakeholders door middel van ronde tafelgesprekken en een open oproep voor projectvoorstellen hebben tot een strategische agenda geleid die kan worden beschreven aan de hand van zeven zones: Centrum Parkstad, de Noordflank, de Zuidflank, de keten van Stedelijke Parken, de Voorstad, de Westschil en de Oostschil. Voor alle zones is inmiddels een selectie van potentiële interventies en een eerste aanzet voor beeld- en waardekwaliteitplannen gemaakt.

 

Interregionale samenwerking

Het perspectief van IBA Parkstad beperkt zich niet tot binnen de landsgrenzen, maar richt zich op samenwerking met de aanpalende voormalige mijnstreken in Duitsland (Aken en omgeving) en iba4Vlaanderen (Hasselt-Genk). Parkstad maakt onderdeel uit van de Euregio Maas-Rijn die kan als een grote agglomeratie kan worden omschreven. Dichtbevolkte gebieden strekken zich uit langs twee banden, een van Sittard over Parkstad naar Aken en een in het Maasdal via Maastricht tot voorbij Luik.

Ondanks de afschaffing van grenscontroles werken de grenzen nog altijd als barrières op velerlei gebieden, zoals mobiliteit en werk. Dit wordt versterkt door de taal- en culturele verschillen. Voor de Parkstad is het doorbreken van deze mentale grensbarrières zeer kansrijk, vooral op het gebied van woongelegenheid en carrièremogelijkheden. Inspiratie wordt overigens niet alleen geput uit Euregionale verbanden, maar ook uit ervaringen met regionale vernieuwing in vergelijkbare gebieden in Frankrijk en Engeland.

 iba5

De Agenda Stad

Hier raakt de doelstelling van IBA Parkstad de ambitie van de Europese Agenda Stad: het ontwikkelen van een operationele voorbeeldmethodiek voor het aanpakken van stadsregionale problemen en het ontsluiten van (nieuw) economisch groei potentieel. IBA Parkstad is te benutten als voorbeeld van de wijze waarop in interregionaal verband wordt bijgedragen aan een beter begrip van de potentie van steden bij het realiseren van een nieuwe, levensvatbare stedelijke economie en een in sociaal, ecologisch en territoriaal opzicht duurzame ontwikkeling. De Parkstad als voorbeeldregio kan bijdragen aan de verdere uitwerking van de Europese Stedelijke Agenda in het kader van de Europa 2020 strategie, in lijn met de verklaring van de ministersconferentie in Riga op 10 juni 2015 (punt 17).iba6

De IBA Parkstad kan een concrete bijdrage leveren aan de Europese Agenda Stad. Niet alleen als verzamelpunt van operationele kennis, maar vooral als actueel laboratorium voor daadwerkelijke bijdragen aan stedelijke flexibiliteit, duurzaamheid, energietransitie, sociale cohesie en vernieuwde ‘Civic Pride’ en past daarmee binnen de voornemens van het Nederlandse Voorzitterschap van de Europese Raad 2016.

0 Reacties