Geplaatst door: Sybrand Tjallingii stedebouwkundige vr 9 okt

Interactie met Water

Interactie met Water

 

“Veel mensen zijn zich nauwelijks bewust van de rol van water.” Die passage uit de oktoberversie van het manifest vraagt om een concrete uitwerking.

 

Weinig mensen zijn zich bijvoorbeeld bewust van de rol van de regen. Die is in de stad zorgvuldig onzichtbaar gemaakt. Alles is weggestopt onder de grond. Alles lijkt onder controle. Tot er een zomerse stortbui komt die de staat de straat ineens blank zet. Ook als het niet zo zichtbaar mis gaat is niet alles onder controle. De gemengde riolen zijn niet berekend op zware buien en in zulke gevallen gaan de overstorten werken. Verdund rioolwater loopt in de gracht. In veel stedelijke gebieden is dat een belangrijke bron van verontreiniging. Ook de rioolwaterzuiveringen hebben moeite met de onregelmatige aanvoer van regenwater die het zuiveringsproces verstoort. Stadsbewoners zijn zich hier niet bewust van maar waterschappen en gemeentelijke diensten weten het maar al te goed. Ze hebben beleid ontwikkeld om regenwater af te koppelen van de vuilwater-riolen. Hoe gaat dat afkoppelen? Meestal wordt er een nieuw netwerk aangelegd van regenwaterbuizen die uitkomen in het oppervlaktewater. Dat is wel een erg dure operatie en het proces van afkoppelen verloopt dus ook niet zo snel. Het kan ook anders, beter en veel goedkoper. Er zijn in Nederland verschillende projecten, zoals Vinexwijk Leidsche Rijn en herstructureringswijk Haarlem Schalkwijk, waar regenwater zo veel mogelijk in open goten afstroomt naar grachten of vijvers. Die kunnen stevige buien makkelijker opvangen dan buizen met een beperkte doorsnede. De bergingscapaciteit kan nog sterk vergroot worden wanneer de gracht verbonden wordt met grotere plassen in parken of aan de rand van de stad. Die plassen vormen in de droge zomer ook weer een reserve van schoon water, zodat daarvoor geen vervuild buitenwater hoeft te worden ingelaten.

 

Het voorbeeld van de rol van de regen is een goede illustratie van verschillende fundamentele vragen die van belang zijn voor de discussie over ruimte en water in Nederland.

 

In de eerste plaats laat het zien hoe urgent het is voor ruimte en water om samen te werken. De opgave komt boven de grond. Water gaat een rol spelen in het ontwerpen van straten en pleinen, van groenstroken en parken en van de stadsrand. Hierbij is water méér dan een beeld. Het beheer en de ruimtelijke kwaliteit moeten samen een vorm vinden. Maatschappelijke energie en coalities zijn in dat proces van levensbelang en kansrijk: het gaat om de zichtbare dagelijkse leefomgeving van mensen.

In de tweede plaats gaat het om lerend ontwikkelen. Grote projecten als Leidsche Rijn en Schalkwijk zijn niet de eerste die met deze integratie van water in het plan zijn gaan werken. Eén van de voorbeelden is Morra Park in Drachten, een project dat is gerealiseerd in het begin van de jaren 90. Het was een van de Voorbeeldplannen voor de Vierde Nota in de reeks ‘kringlopen vormgeven’. Onlangs was er een bijeenkomst in het kader van het jaar van de Ruimte gewijd aan de bijna vergeten geschiedenis van deze Voorbeeldplannen waarvan sommige een belangrijke innoverende rol hebben gespeeld. Die innovatie heeft ook betrekking op de rol van rietkragen bij het filteren van afstromend regenwater. In Morra Park zijn de effecten van riet en andere helofyten langs de oevers en in het watersysteem door het Waterschap over een langere periode gemeten. Het resultaat is positief. Innovatie is niet alleen smart en high-tech maar zeker ook slim en low-tech. Hoe kunnen we de proeftuinen ook op langere termijn een rol laten spelen in deze leerprocessen?

Een andere vraag tenslotte gaat over het omgaan met onzekerheid. Over het klimaat in 2040 hebben we geen zekerheid en dus ook niet over de doorsnede van buizen die het regenwater moeten afvoeren. Overdimensioneren wordt al snel erg kostbaar. Maar boven de grond hebben we meer flexibiliteit en als er toch een vijver in het park komt kunnen we die beter zo ontwerpen dat waterberging en waterkwaliteit daar een onderdeel van vormen. De sterke nadruk op veiligheid in de waterdiscussie is begrijpelijk, maar ook riskant. Veiligheid vereist zekerheid maar Ruimte voor de Rivier en Ruimte voor Regen laten zien dat de uitdaging niet ligt in het bedwingen maar in het samenspel met water. Wij maken Nederland niet definitief maar interactief.

 

0 Reacties