Geplaatst door: Wij Maken Nederland wo 3 mrt

Interview Maurice Vinken – De veerkracht van Kerkrade

Regio Parkstad is een gebied in Zuid-Limburg, dat wordt gekenmerkt door de mooie natuur van het Limburgse Heuvellandschap in het westelijke gedeelte in combinatie met de steden in het oostelijke gedeelte van Parkstad, in de voormalige mijnregio. De groene stadsregio is ook bij toeristen erg in trek, zo werd in 2016 uit handen van het ‘World Travel & Tourism Council’ de prijs voor beste toeristische bestemming van 2016 aan de regio uitgereikt. Toch wordt dit deel van Limburg ook gekenmerkt door een bevolkingskrimp, waardoor de kans op leegstand verder toeneemt. Om dit tegen te gaan werd in 2012 besloten om een viertal flats in Kerkrade te slopen. Hoewel sloop vaak negatieve effecten met zich meebrengt, probeert het initiatief SUPERLOCAL dit juist om te draaien en de woon- en leefomgeving in Kerkrade te versterken én tegelijkertijd te verduurzamen. SUPERLOCAL staat dan ook symbool voor de veerkrachtigheid van regio Parkstad, waarin juist naar de positieve gevolgen van bevolkingskrimp wordt gekeken. Maurice Vinken laat zien welke obstakels je tegen komt en wat je nodig hebt om van dit soort initiatieven een succes te maken.

Maurice Vinken is werkzaam bij SUPERLOCAL als overall projectmanager. Zijn werkzaamheden houden voornamelijk in dat hij zich bezighoudt met de samenwerking tussen de verschillende partijen, die een rol spelen bij het initiatief, zoals bijvoorbeeld gemeente Kerkrade, provincie Limburg, Regio Parkstad, IBA Parkstad en woningcorporatie HEEMwonen. “Dat is best wel een arbeidsintensieve klus met zoveel partijen, maar dat maakt het ook wel leuk”, vertelt Maurice. Het idee voor het initiatief ontstond in 2014, twee jaar nadat de eerste flat van de vier flats, die op de nominatie stonden voor sloop, tegen de vlakte ging. Het besef ontstond dat door de sloop niet alleen de waardevolle, fysieke materialen (zoals het beton) van de flat voorgoed zouden verdwijnen, maar ook de sociale, kwalitatieve leefomgeving (de relaties van bewoners onderling en de herinnering aan het leven in en rondom de flats) zou voorgoed verloren gaan.

Dit leidde er uiteindelijk toe dat in hetzelfde jaar, 2014, SUPERLOCAL werd opgericht. De initiatiefnemers waren HEEMwonen en gemeente Kerkrade. In 2015 werd SUPERLOCAL een IBA Parkstad-project. Maurice: “De insteek was om anders om te gaan met sloop. Wij wilden materialen die vrijkwamen met sloop hergebruiken in het gebied. Het idee was toen om rondom het SUPERLOCAL-gebied, een gebied met vier galerijflats van tien hoog, als het ware een fictief hekwerk te plaatsen en er geen materiaal meer in of uit te laten. Op die wijze kan alles wat je hebt in dat gebied hergebruikt worden om weer woningen van te bouwen.” Daarbij werd er in 2017 ook een klankbordgroep van omwonenden van het gebied opgericht, omdat de mensen van SUPERLOCAL het belangrijk vonden ook deze partijen te betrekken bij de gebiedsontwikkeling. Deze klankbordgroep fungeert als aanspreekpunt voor de buurtbewoners.

Experimenteren, experimenteren, experimenteren

Dit initiatief verbindt dus de demografische opgaven met de duurzaamheidsopgaven, door met de sloop van de flats circulaire bouw te stimuleren en daarbij alleen materiaal her te gebruiken. Een enorme ambitie dus. Het verwezenlijken van deze ambitie was ook bepaald geen lineair proces. Maurice: “Onze ambitie om alles wat je hebt in dat gebied te hergebruiken lukte niet helemaal, want je hebt natuurlijk zaken als asbest die je allemaal moet afvoeren. Maar vanuit dat idee zijn veel experimenten gedaan om te kijken wat kan en wat daar de consequenties van zijn.” In het begin is een aantal woningen door SUPERLOCAL beschikbaar gesteld en daar is het experimenteren begonnen. Vooral bij de aannemer en de slooppartijen bleek het een proces van vallen en opstaan: “ze zijn misschien wel twintig keer gestopt. Zo van: ‘opnieuw’, ‘mislukt’, ‘nog een keer proberen’”, vertelt Maurice. “En dat is kenmerkend aan dit project. Er is veel experimenteerruimte en er is ook veel geëxperimenteerd. En we hebben alles supergoed gedocumenteerd. Je kunt terugvallen op de experimenten die gedaan zijn. De derde stap is het maken van nieuwe woningen die ook morgen weer gebouwd kunnen worden. Dat is gedaan met vijftien circulaire woningen die gebaseerd zijn op experiment 1 en 2.” ‘Volharding’ en ‘doorzettingsvermogen’ lijken dus sleutelwoorden te zijn voor het SUPERLOCAL-initiatief en ook belangrijke waarden voor de toekomstambities.

Succesmomenten

Maurice vindt zelf de samenwerking tussen de verschillende partijen het belangrijkst: “als je dit niet doet in ketensamenwerking of met een integrale aanpak, dan lukt zoiets niet. Daar ben ik ook ontzettend tevreden over. Daarnaast ben ik tevreden over het bestuurlijke draagvlak, zonder dat draagvlak bereik je dit soort dingen niet.” Volgens hem is de belangrijkste succesfactor voor een dergelijke samenwerking de intrinsieke motivatie. “Je moet wel de juiste mensen aan tafel hebben. Gelukkig zaten er mensen die vanuit die gezamenlijkheid meegedacht hebben aan een oplossing voor een ander. Dat is niet vanzelfsprekend en dat kun je ook niet in een model gieten. Het is en blijft mensenwerk. De circulaire omslag kun je alleen maar voor elkaar krijgen als je samenwerkt.” Dat is dan ook de tip die Maurice zou willen geven aan andere initiatieven die nog in de kinderschoenen staan: “Durven, doen en veel samenwerken.”

Daarbij heb je volgens hem ook “wat succesmomenten nodig om de moed erin te houden, want het vergt een lange adem. Af en toe heb je een moment nodig dat je dingen viert”. Volgens Maurice kan een evenement als de Stadmaakweek hier een goede rol in spelen. “Er moeten goede voorbeelden verteld worden. De successen mag je dan best in de spotlight zetten. Onze leiders, wethouders en bestuurders moeten dat kunnen uitdragen en daarachter staan. Maar je moet ook gelijktijdig het punt op de horizon blijven zien. Het perspectief moet erin blijven, maar die successen moeten de inspiratie zijn om de volgende stappen te kunnen zetten.”

Verder zou Maurice ook graag zien dat er vanuit de overheid meer hulp zou komen om dit soort initiatieven naar een groter schaalniveau te tillen. “De vraag is: moeten we in een kleine kring blijven denken of gaan we regionaal of landelijk denken. Waarom zou het beton uit Kerkrade niet hergebruikt kunnen worden in Enschede, of andersom? De overheid is nodig op dat grote schaalniveau door meer ruimte te geven op financieel gebied en rondom de wetgeving. Die hele transformatie kost geld.”

Het initiatief van SUPERLOCAL draait in de essentie om het transformeren van het bestaande naar iets positiefs en duurzaams en daar volhardend in zijn. Maurice ziet de toekomst van Zuid-Limburg dan ook rooskleurig in: “Minder woningen is meer ruimte, dat betekent meer ruimte voor duurzaamheid, circulariteit en biodiversiteit en dat is beter voor ons allemaal.”

Interview door: Thirza Tiel (Pakhuis de Zwijger)

Tekst: Raoul van Stipriaan Luïscius (Ministerie van BZK gekoppeld aan de Stadmaakweek)

0 Reacties