Geplaatst door: Merten Nefs Project manager Design & Research at the Deltametropolis Association vr 15 dec

Landschap op de schop

‘Het landschap’ hebben we in Europees verband* enigszins ongrijpbaar gedefinieerd als ‘een gebied beleefd door mensen.’ Toch is landschap het kapitaal waarvan we misschien wel de meest tastbare zaken verwachten de komende decennia. Van schoon water, frisse lucht, hernieuwbare energie, biobased grondstoffen, voedsel en klimaatregulering tot excellente kwaliteit van leven en economisch vestigingsklimaat, alles moet grotendeels geleverd worden door het landschap. Dat kan met een ander, volgend, landschap, want met onze huidige landschappen bungelen we onderaan de EU-ranglijstjes van biodiversiteit en energietransitie. Het landschap zal een metamorfose ondergaan om al deze maatschappelijke veranderingen mogelijk te maken, maar wie zijn hiervoor aan zet en wie zorgt ervoor dat het dan nog mooi wordt? En hoe kan het dat de Nederlandse identiteit het politieke debat domineert, terwijl het landschap waaraan we die grotendeels ontlenen onbesproken blijft in Den Haag? Deze vragen gingen vooraf aan de Landschapstriënnale 2017: Het Volgende Landschap.

LT2

Ruim elf duizend bezoekers vonden in september hun weg naar de monumentale aardappelschuur van Dirk Molenaar in de Haarlemmermeerpolder. Eigenlijk moet ik zeggen Landgoed Kleine Vennep, want het boerenbedrijf heeft recent de grond verkocht voor de aanleg van het metropolitane Park21 en zal zelf op de overgebleven zes hectare transformeren tot een plek voor culturele evenementen, beleving en zorg. Gedurende de Landschapstriënnale kon Molenaar alvast goed wennen aan de nieuwe rol, met af en toe een microfoon in zijn hand, en op andere momenten friet bakkend van net uit de klei getrokken aardappelen. Regelmatig vlogen luid de opstijgende vliegtuigen van de Kaagbaan bij Schiphol over de schuur.

36722895603_0acd8cfbcc_z

Om invulling te geven aan de brede thematiek van de triënnale, was er naast voorzitter Eric Luiten een team van curatoren met elk een eigen focus: Het Volgende Landschap als dagelijkse leefomgeving (Yvonne Lub, Podium Architectuur Haarlemmermeer en Schiphol; Kirsten Bekkers, Park21); Het Volgende Landschap als innovatieve broedplaats (Rob van Aerschot, Haarlemmermeer); Het Volgende Landschap als ruimtelijke ontwerpopgave (Rob van Leeuwen) en Het Volgende Landschap als metropolitane vestigingsvoorwaarde (Paul Gerretsen, Vereniging Deltametropool).

36612660403_06f1b018af_z

Met dat laatste onderwerp werd de Landschapstriënnale op 1 september afgetrapt. De Manifestatie Landschap als Vestigingsvoorwaarde bracht zo’n 150 mensen bijeen om de resultaten van 12 pilotprojecten in Nederlandse regio’s te bespreken met bestuurders, beleidsmakers en ontwerpers, aan de hand van de publicatie SPOT ON. De Nederlandse (kennis)economie is in toenemende mate afhankelijk van ‘menselijk kapitaal’, dat alleen behouden en aangetrokken kan worden met een hoogwaardige leefomgeving. Natuurfilosoof Matthijs Schouten verwoordde het vorige week helder in VPRO Tegenlicht: landschap is geen ‘nice to have’, maar de basis van de Maslow-piramide, zonder natuur en landschap bestaat er geen economie. De rol die het landschap speelt in onze identiteit, kwaliteit van leven en hoogwaardige bedrijvigheid zal ook – op een nieuwe manier – centraal staan in de volgende Landschapstriënnale die in 2020 gehouden wordt in het Brabantse Groene Woud.

 

“Waar Silicon Valley op enkele uren rijden van Yellowstone Park vandaan ligt, overlappen in Brabant de Brainport en Van Gogh National Park.” – Adriaan Geuze

 

Tijdens de 30 dagen durende triënnale werden meer dan 60 evenementen gehouden, waaronder een internationale summerschool en een internationaal symposium (Confrontations in the Metropolitan Landscape); tentoonstellingen over energielandschappen, het landschap als vestigingsvoorwaarde, landschapsfotografie en –monitoring; vele workshops, boekpresentaties (Energie & Ruimte, Buitensporen, Bicycle Landscape) en lezingen met grote aanwezigheid van professionals en enkele bestuurlijke diner pensants. Belangrijkst waren misschien nog wel de publieksactiviteiten die een brede groep aantrokken, zoals de Landschapstroonrede van Kader Abdolah, de tractordans van Neeltje ten Westenend en verschillende gastronomische en muzikale uitstapjes. Schoolkinderen konden alvast experimenteren met de energietransitie door op een enorme luchtfoto van Noord-Holland (80x60m) zelf op blote voeten zonnevelden aan te leggen. De maand werd afgesloten met het Festival van het Landschap, georganiseerd door beroepsvereniging NVTL.

37282601461_29a57cff6c_z

Het advies dat bij mij het meest is blijven hangen kwam van onze internationale gasten (o.a. Ken Greenberg, Daniel Raven Ellison en Kathryn Moore). Het gaat er niet alleen om het landschap goed te ontwerpen en benutten, maar ook om het te ontdekken op plekken waar je het niet vanzelfsprekend verwacht: de tientallen hectares nieuwe ‘community space’ die momenteel herwonnen worden onder een opgetilde snelweg in hartje Toronto (The Bentway), de aaneenschakeling van stukjes privé- en restgroen tot het allesomvattende groenblauwe netwerk van London National Park City, en de onder de spaghetti van infrastructuur bedolven en vergeten vallei van de Tame bij Birmingham, die weer aan het licht kwam door hoogtemetingen van het terrein in een geografisch informatiesysteem. Een advies waar we in het krappe Nederland met onze torenhoge ambities niet omheen kunnen.

De community of practice van Landschap als Vestigingsvoorwaarde blijft in 2018 werken aan pilotprojecten en onderzoek. Contact: Merten Nefs.

LT4

 

Lees verder
De chroniqueur van de Landschapstriënnale, Fred Feddes, schreef 16 prachtige
kronieken over het Volgende Landschap op basis van alles wat hij met ons meemaakte in september. Het lezen waard.

In het voorjaar van 2018 verschijnt een publicatie over de uitkomsten van de Landschapstriënnale 2017, met verklaring van triënnalevoorzitter Eric Luiten.

 

Over de Landschapstriënnale
De triënnale van dit jaar werd o.a. financieel mogelijk gemaakt door de Provincie Noord-Holland, Metropoolregio Amsterdam en de gemeente Haarlemmermeer. De locatie en evenementen werden geproduceerd door de familie Molenaar, Jolanda van Dinteren, Rosa Romeyn, het curatorenteam, Podium voor Architectuur Haarlemmermeer en Schiphol, Vereniging Deltametropool en vele andere organisaties en vrijwilligers. Bezoek voor meer informatie
www.landschapstriennale.com

 

* Nederland ratificeerde in 2004 de Europese Landschapsconventie, die stelt dat iedereen het recht heeft op een aantrekkelijk betekenisvol landschap. Het Rijk schafte tegelijkertijd het landschapsbeleid af en legt sindsdien de verantwoordelijkheid bij andere overheden en partijen. Provincies, metropoolregio’s, natuurbeheerders en hier en daar ook het bedrijfsleven en burgerinitiatieven geven hier invulling aan, maar roepen ook op tot een nationale visie op het landschap.

 

0 Reacties