1 reactie
Geplaatst door: Joke van Wensem Algemeen secretaris Technische commissie bodem wo 18 nov

On Tour #4: Bodemdaling

In een groot deel van Nederland daalt de bodem. Niet alleen in veenweidegebieden, maar op veel grotere schaal, zie onderstaand kaartje.

bodemdaling
Verwachte bodemdaling en bodemstijging in Nederland in 2050 ten opzichte van het huidige peil. Bron: Rijkswaterstaat en NAM, bewerkt door Redactieteam Manifest2040

Bodemdaling op veengronden is het gevolg van ontwatering. Via sloten, vaarten en kanalen wordt het water met windmolens en gemalen uit de polder gemalen. Als gevolg van die drooglegging is het veen gaan afbreken en is het land sterk gedaald. Het grootste deel van het veenweidegebied ligt al meters beneden zeeniveau en deze bodemdaling gaat nog steeds door. Ook in niet-typische veengebieden daalt de bodem, doordat veenlaagjes verdwijnen door ontwatering en intensieve grondbewerking. Kleigronden zijn ontstaan door aanslibbing en bevatten van nature veel water. Door drooglegging verdwijnt er steeds meer water en komen de kleideeltjes steeds dichter op elkaar te liggen, waardoor de bodem daalt. Ook door gas- en zoutwinning daalt de bodem in delen van ons land. Daarbij kantelt het westen van ons land naar beneden. Het is duidelijk dat het met een rijzende zeespiegel lastig wordt om overal onze voeten droog te houden, en het huidige gebruik van het land en de ondergrond in stand te houden. Bovendien leidt verbranding van het veen tot een hoge CO2-uitstoot.

Wat gaan we doen?

Hogere waterpeilen en minder intensieve grondbewerking hebben grote gevolgen voor het landgebruik. Wat is het alternatief? Gaan we minder gas- en zout winnen? En is het voldoende om het tij te keren? Bieden wisselpolders een oplossing? Wat kunnen kwelders, schorren en zandmotoren bijdragen? Gaan we bouwen met de natuur?

Uitkomsten tafeldiscussie

In de stad leidt bodemdaling vooral tot schade aan infrastructuur en gebouwen. Buiten de stad ontstaan het problemen met peilbeheer ten behoeve van de landbouw; steeds maar verlagen van het waterpeil omdat de bodem daalt, leidt tot nieuwe bodemdaling, waardoor het peil weer verlaagd moet worden. “We pompen ons zelf naar beneden” in de polders. Kades van boezemwateren moeten verstevigd worden.

Bodemdaling is nu al een groot probleem, “er wordt gefluisterd over 75-150 miljard schade”. Niets doen verergert het probleem. Bovendien draagt verbranding van het veen aanzienlijk bij aan de emissie van broeikasgassen.

De deelnemers van het tafelgesprek constateren:

  • Er zijn veel verschillende oorzaken en veroorzakers van bodemdaling. Er is niet één knop waaraan gedraaid kan worden.
  • Bodemdaling raakt veel verschillende groepen in de maatschappij.
  • De kosten van bodemdaling worden vaak niet doorberekend aan de veroorzakers.
  • De belangen zijn groot omdat het om verdienmodellen voor de landbouw en gemeenten gaat.
  • Het is ingewikkeld want overstijgt bestuurslagen en bestuursperioden.
  • Het wordt niet als urgent gevoeld bij officiële kaders.
  • Er wordt teveel met knip en plakwerk opgelost, structurele oplossingen blijven uit.

De tafelgroep kwam met de volgende inzichten en aanbevelingen:

  • Er is een Deltaplan bodemdaling nodig, of te wel een programmatische benadering.
  • Het probleem moet zichtbaar gemaakt worden; de urgentie moet op tafel komen.
  • Het is een lange termijn landelijk probleem, alle overheden zijn aan zet.
  • Er moeten nieuwe creatieve coalities gesmeed worden om bodemdaling aan te pakken.
  • Kosten van bodemdaling moeten inzichtelijk gemaakt worden met een MKBA.
  • Oplossingen moeten worden gezocht in andere vormen van waterbeheer en landgebruik; incidenteel zijn herstelopties aan de orde.
  • Waterkansenkaarten kunnen behulpzaam zijn bij het verminderen van bodemdaling.

1 Reacties

  • 2015-12-18 15:47:01
    Wietske ter Veld
    oud docent integrale milieukunde; oud politica; natuurgids; adviseur

    Dank voor dit goede heldere compacte overzicht van de verschillende oorzaken van bodemdaling. Vaak is de enige manier om verdere bodemdaling te voorkomen het accepteren van vernatting; liefst samen met natuurontwikkeling. 
    Het Groningse probleem van bodemdaling is complexer omdat daar gaswinning behalve daling ook beweging van de bodem veroorzaakt.