Bewustzijn over onze leefomgeving dé oogst van het Jaar van de Ruimte

Je moet spinnetjes vinden met pootjes in de samenleving.
di 17 nov
Geschreven door: Jaap Huisman

‘Bewustzijn van de leefomgeving dé oogst van het Jaar van de Ruimte’

Blauw en groen is een van de actiefste community’s tijdens het Jaar van de Ruimte, aangedreven door de landschapsarchitecte Jannemarie de Jonge en de sociaal-geografe Charlot Teng. De oorsprong ervan ligt in 2012 toen Jannemarie merkte dat de nadruk bij de Vinex-operatie naar haar zin te veel lag op ‘rood en grijs’. Vinex leek te veel gericht op nieuwe buitenwijken en grote infrastructurele projecten. De ecologische hoofdstructuur, de watersystemen en het landschap verdienden minstens zo veel aandacht. “We hebben in 2014 een netwerk geactiveerd met groepen die bij blauw en groen ertoe leken te doen. Aanvankelijk waren de thema”s nog veel breder. Water, landschap, voedsel, bodemdaling en Noordzee vielen er ook allemaal onder. We hebben toen gekozen voor die aspecten waar al energie op zat. Noordzee viel bijvoorbeeld af, hoewel je kunt voorspellen dat dat nog belangrijk wordt als er algenboerderijen worden ontwikkeld die kunnen conflicteren met de scheepvaart.”

Van belang is, vinden De Jonge en Teng, dat er een dialoog gevoerd wordt. Dat gebeurt op een offline- en online platform, waarbij gebruikers of eigenaren kenbaar maken wat er speelt. Laat de burger meedenken en zich eigenaarschap toeëigenen. Er is bij hem inmiddels voldoende kennis.

Afvinken

Als iets duidelijk wordt tijdens dit Jaar van de Ruimte, is het dat de traditionele manier van ruimtelijke ordening heeft afgedaan. “We mogen best trots zijn op wat er in het verleden georganiseerd is”, zegt De Jonge. “Maar er is ook veel weggehouden bij burgers en bedrijven. Wat de overheid deed was afvinken en van bovenaf alles regelen. Het Jaar heeft een versnelling gegeven”, constateren ze beiden en spitsen dat toe op het thema De Gezonde Leefomgeving. Was dat aanvankelijk een wat lauw opererende community, uiteindelijk is dat beter onder de aandacht gekomen door de verhoogde inzet van het RIVM en onder invloed van de Internationale Architectuur Biennale (IABR). Immers, iedereen ondervindt wel last van fijnstof of komt in aanraking met obesitas. Voedsel en landbouw zaten ook verstrikt in een dogmatisch principieel ‘gevecht’. Die tegenstellingen zijn inmiddels verdwenen dank zij een beter geïnformeerde discussie.

Hoe zijn De Jonge en Teng te werk gegaan? “De systeemwereld van milieu, ruimte en water is goed georganiseerd. Dat komt beleidsmatig ook goed terecht in de Omgevingswet. We zijn gaan bellen en prikken als we het gevoel hadden dat sommige onderwerpen wel leefden maar te weinig uit de verf kwamen. Bodemdaling is belangrijk maar blijft nog te veel hangen bij professionals, terwijl het cruciaal is bij het behoud van het veenweidegebied.”Jannemarie preciseert: “Voor mij was het een eyeopener dat in het manifest het begrip ruimte werd ingewisseld voor omgeving. Ruimte is een niet geadresseerd begrip, omgeving is subjectiever, iets dat ons omgeeft en dat aanleiding geeft om ons er druk over te maken. Daarom bieden we het manifest ook aan aan de minister van omgevingskwaliteit en iedereen die zich eigenaar voelt van de nieuwe opgaven.”

Spinnetjes

Opnieuw een terugblik naar het aloude RO. Dat deelde de omgeving of de ruimte op in vakjes. De erfenis van de vorige eeuw is dat de ruimtelijke organisatie versnipperd raakte. Verbindingen werden niet gelegd. Maar zo werkt onze omgeving voor de mensen niet. Net zo min als de systeemwereld los gezien kan worden van de gewone wereld. Iemand die bij Natuurmonumenten werkt, heeft niet alleen een professioneel maar ook een particulier belang. Charlot: “Je hoeft niet alle burgers te betrekken bij een onderwerp, wel degenen die er warm voor lopen en die eigenaarschap vertonen. Je moet spinnetjes vinden met pootjes in de samenleving.” Zo komen thema’s als de gezonde leefomgeving, waterbeheer en voedsel tot leven. De Omgevingswet biedt kansen voor dwarsverbanden, om alle overheden actief te maken. Jannemarie: “Mijn hoop, nee liever mijn boodschap, is dat het platform Wijmakennederland.nl continu blijft bestaan en dat overheden en burgers elkaar helpen met hun kennis en ervaring. En dat ook de politiek zich laat informeren en goed luistert naar wat er gebeurt in de samenleving. Voor de lokale politiek vind ik het belangrijk dat ze niet blijft hangen in het hier en nu maar toegroeit naar het daar en straks.”

De Jonge en Teng noemen zichzelf moderatoren die netwerken activeren en die ervoor zorgen dat initiatieven aan de waslijn komen te hangen. Dat zijn activiteiten en discussies over principes en praktijken. Praktijken laten zien wat er gebeurt, principes geven nieuwe samenwerkingsvormen en coalities aan. Regels worden in dienst gesteld van de actie, niet andersom. Verbindingen zijn essentieel. Bij de wateropgave bijvoorbeeld is het overtollig water onzichtbaar gemaakt door het snel af te voeren in het riool zodat onze leefomgeving er niet van profiteert. Het gevolg is een te grote belasting van de openbare ruimte bij piek-stortbuien.

Dogmatiek

Er was veel dogmatiek op het terrein waarmee ze werkten. En het gevolg is een slecht geïnformeerde discussie. “Voedsel”, zegt Jannemarie, “zat lange tijd erg in de hoek van ‘grootschaligheid is per definitie fout en produceren voor de wereldmarkt ook’. Daar is nu een kentering gaande.” Het moest allemaal kleinschalig en terug naar vroeger. We hebben enorm veel voedselkwaliteit in Nederland maar we hebben nog een lange weg te gaan om de omgeving te verbeteren. Er zitten veel negatieve effecten aan, zoals het mestoverschot, de uitstoot en de Q-koorts. We hebben de fabrieken uit de stad verbannen naar gecontroleerde bedrijventerreinen, maar op het platteland is de intensieve veehouderij toegenomen. Lang maakten we ons druk om dierenleed maar toen het de gezondheid van de mens bedreigde met Q-koorts werd het pas een politiek issue en kon er een goede discussie op gang komen tijdens het Jaar van de Ruimte over ons landschap en het voedsel.”

Bewustzijn over onze leefomgeving, de productie van voedsel, de logische verbinding van blauw en groen in onze buurten en steden, dat is de oogst van het Jaar van de Ruimte, vinden beiden. Dat onze omgeving uitnodigt om voortdurend in gesprek te gaan met uiteenlopende partijen en ontmoetingen te arrangeren tussen mensen. Goed geïnformeerd zijn en goed naar elkaar luisteren, niet alleen over het hier en nu maar over het daar en straks, daarmee blijft het vraagstuk de komende jaren actueel en spannend.

Regelmatig updates ontvangen? Abonneer je op onze nieuwsbrief

0 Reacties

Geschreven door: Jaap Huisman
di 17 nov

Meer inspiratie