Cleanteach regio

wo 17 jan
Geschreven door: Wij Maken Nederland

Sebastiaan van ‘t Erve: landmaker en burgemeester van Lochem


Eind 2013 kozen ondernemers, kennisinstellingen en overheden, verenigd in de Strategische Board Stedendriehoek, voor het begrip Cleantech Regio als gemeenschappelijk profiel voor de regionale economische ontwikkeling, innovatie en (energie)transitie. In deze regio streven ondernemers, burgers en overheden naar een samenleving die economisch en ecologisch in balans is. Door in te zetten op energieneutraal, schoon, veilig en circulair, vanuit het principe van herbruikbaarheid van producten en/of grondstoffen, wordt welvaart en welzijn ook voor de lange termijn gewaarborgd. Zo wordt welvaart en welzijn ook voor de lange termijn gewaarborgd. Cleantech Regio wil een voorbeeld zijn voor zijn omgeving, wil kennis en ervaring delen, wil bouwen aan een cleantechcommunity en wil zich verbinden met verwante bedrijven en bewoners binnen en buiten de regio. Sebastiaan van ‘t Erve is als burgemeester van Lochem bestuurlijk trekker en landmaker van de Cleantech Regio, Marc Mobach is medewerker klimaat en energie van de gemeente Lochem.

 

Door in te zetten op energieneutraal, schoon, veilig en circulair, vanuit het principe van herbruikbaarheid van producten en/of grondstoffen, wordt welvaart en welzijn ook voor de lange termijn gewaarborgd.

 

We spreken Sebastiaan van ’t Erve en Marc Mobach over de Cleantech Regio in het spiksplinternieuwe gemeentehuis van Lochem, gesitueerd aan het Twentekanaal. Dat gebouw is van de hand van Thomas Rau en gebouwd volgens de Cradle to Cradle-principes. Alles is herbruikbaar en uiteraard is het gebouw energiezuinig. Sebastiaan en Marc zijn op zoek naar zowel een ruimtelijke strategie om de regio klimaatneutraal te maken als naar de bestuurlijke vernieuwing die daarvoor nodig is. Zonder een totale verandering van de heersende manieren van samenwerken lijkt dat onhaalbaar. Niet top down, niet bottom up, maar bottom based. Wat drijft Sebastiaan om een uitdaging van dit formaat te willen aangaan? Hij voelt een sterke behoefte de wereld beter achter te laten dan hij nu is en wil laten zien dat de complexe transitie kansrijk is met een nieuwe rol voor overheden. “Net zoals het in een woonwijk beter is om niet zelf een speeltuin snel te willen aanleggen en daar op te scoren. Je kan als bestuurder van toegevoegde waarde zijn in het leven van die kinderen als je hen eerst vraagt wat ze eigenlijk zouden willen.”

 

Niet top down, niet bottom up, maar bottom based.

 

“Een van de mooie uitdagingen voor overheden is dat ze eens een keer ophouden met praten en wat gaan doen”, zegt Sebastiaan, “want overheden zijn wel goed in beleid maken, maar laten de uitvoering teveel liggen, omdat ze tegen die tijd weer nieuw beleid gaan maken”. Aanvankelijk waren ze ook vreselijk naïef in de hoop dat iemand hen wel zou kunnen komen vertellen wat de benodigde logische doorbraak zou zijn. De gewenste paradigmaverandering bleek echter veel complexer dan verwacht.

Centrale vraag is: hoe combineer je nu opgaves van bedrijven en van overheden om samen stappen vooruit te zetten?

Als voorbeeld noemt hij de multinational Forfarmers, die hier gevestigd is. Dat bedrijf maakt veevoer en heeft een behoorlijke warmtevraag. Friesland Campina zit ook hier en dat bedrijf produceert veel restwarmte. Wat zou je nu kunnen doen qua opwekking en uitwisseling van energie? Een ander voorbeeld is het benutten van de aanleg van een regionale rondweg door de provincie voor nieuwe ondergrondse bekabeling voor bedrijven. Als private belangen dan kunnen meelopen in een publiek project kan de businesscase zo maar sluitend worden. De rol van de overheid is in zo’n geval relatief beperkt. Het komt vooral aan op het creëren van de juiste randvoorwaarden om zo’n win-win situatie mogelijk te maken.

 

Bedrijfsmatig streven naar efficiencywinst als belangrijke drijfveer

De naam CleantechRegio laat zien dat technologie een belangrijke driver voor ontwikkeling van de regio is. De aanpak is gericht op slimme schone producten en diensten. Bijvoorbeeld door een bedrijf zoals Auping in Deventer, dat een bed wil ontwikkelen dat een mensenleven mee kan. Of het bedrijf Wila in Lochem, dat kantbankgereedschap maakt en op bestelling mallen levert om metalen producten te persen voor bijvoorbeeld liften, keukens en roltrappen. Voor deze bedrijven staat het vergroten van de efficiency voorop. “Dit streven zorgt vanzelf voor bijvoorbeeld minder verplaatsingen en dus voor milieuwinst”, aldus Sebastiaan. Wila en Friesland Campina zijn in overleg over warmteuitwisseling. Daarnaast zijn er talrijke burgerinitiatieven. “Uiteindelijk lijkt Cleantech Regio nu al meer positieve impact te hebben op de streek dan het oude concept van de Stedendriehoek. Behalve een label wordt Cleantech namelijk inmiddels ook een netwerk van mensen en bedrijven dat zich richt op het vergroten van de vitaliteit van de regio”.

 

De overheid moet kijken naar de relevantie die zij heeft voor anderen

Het succes komt de regio echter niet aanwaaien. “Het grootste gevaar voor succes van Cleantech Regio is het niet rolzuiver zijn van de overheid” zegt Sebastiaan heel eerlijk, want de maatschappelijk beweging loopt al lang. Ook de regelgeving remt. “Hoe kan je nu als overheid zonne-energie willen stimuleren en tegelijkertijd de inpassing van panelen onmogelijk maken”, noemt hij als voorbeeld. Ook het politieke eigenbelang om aandacht en credits te krijgen staat vaak in de weg van het behalen van een gezamenlijk resultaat. De top down relevantie van de overheid verdwijnt echter in rap tempo. “Hoe ga je om met de hiërarchische macht van het oude systeem? Het oude hiërarchische denken vanuit de overheid wordt keihard afgebroken en de klassieke democratische legitimatie komt zeer onder druk te staan”. Oplossingen van en voor anderen worden niet meer geaccepteerd door de samenleving. In de Cleantech Regio is de Board de baas en die geeft Cleantech Development de ruimte om te handelen. Gemeenteraden staan daarmee op afstand. “Bouw er een nieuw ecosysteem naast”, zegt Sebastiaan, “de kwaliteit van het proces om de dialoog te voeren is het meest cruciale dat we hebben”. Dat levert wel allemaal nieuwe vragen op. Wat is bijvoorbeeld de status van de gemeenteraad op termijn? “Mensen, ook raadsleden willen uiteindelijk graag helpen. ‘Vernetwerking’ kan de basis worden van het nieuwe democratische systeem. Het gaat om het doorzetten van de evolutie in plaats van een revolutie van het systeem”.

 

“Bouw er een nieuw ecosysteem naast”, zegt Sebastiaan, “de kwaliteit van het proces om de dialoog te voeren is het meest cruciale dat we hebben”.

 

Bottom based is bestuurlijke ambitie verbinden met beweging van onderaf

Belangrijk om te komen tot een betrouwbare overheid is volgens Sebastiaan een duidelijke focus op het creëren van context voor het oplossen van problemen. “Zorg dat je eigen relevantie om anderen te helpen groter is dan die van de ontevreden schreeuwlelijken. De overheid moet faciliteren en feliciteren! Met feliciteren vergroot je namelijk ook de relevantie van de ander. Verbindt mensen en instanties zodat oplossingen ontstaan voor de gevoelde problemen”. Een rol van de overheid die volgens hem in elk geval overeind blijft is de zorg voor investeringszekerheid. “Een regisserende overheid moet anderen kunnen laten stralen. Wij zijn als overheid in die rol kwetsbaar, maar omarm dat! We kunnen niet meer dan mensen helpen hun eigen doelen en idealen te realiseren. Deze nieuwe rol is nu nog vaak bedreigend voor de huidige machthebbers.” We moeten het samen doen, op verschillende schalen tegelijk. De menselijke maat staat daarbij centraal.

 

We moeten het samen doen, op verschillende schalen tegelijk. De menselijke maat staat daarbij centraal.

 

Top down sturing raakte uit, bottom up aanpak raakte in. Maar bottom-up vergelijkt hij met de tuinman die aan de zijkant van zijn moestuin gaat staan wachten tot er vanzelf een oogst is. “Zo werkt het natuurlijk niet. Ergens daar tussenin zullen we onze rol als overheid opnieuw moeten gaan definiëren”. Een ‘bottom based’ aanpak is volgens hem het beste van twee werelden. Het gaat erom bestuurlijke ambitie te verbinden met bewegingen van onderaf. Bottom based werken leidt daarmee niet tot een ultiem plan maar zorgt dat overheden, bedrijven, kennisinstellingen en burgers samen aan het werk gaan. Het past binnen het bredere proces van het uitvinden van een ‘meervoudige democratie’ (Haijer 2016).

 

Het gaat om slim combineren van opgaven en kwaliteiten

Behalve over de rol van instituties is een van de vragen die beantwoord moet worden hoe we omgaan met de verliezers van de energietransitie. Zoals met de garages die geen werk meer hebben als de benzinemotor verdwijnt. Ook die mensen en bedrijven moeten onderdeel blijven van de transitie naar een nieuwe samenleving. De ‘Groene Fabriek’  is een succesvolle samenwerking van alle bedrijven rond de kanaalzone. Het idee is geboren in de EO-Weijersprijsvraag over het gebied. Het gaat om het slim combineren van de opgaven en kwaliteiten van de verschillende bedrijven. De overheid moet daarin actief meedoen om vragen te koppelen en hiaten te helpen vullen. Zo wil Friesland Campina bijvoorbeeld graag als goede buur de restwarmte leveren aan de naburige woonwijk, maar kan het niet garant staan voor warmte wanneer de fabriek vanwege revisie een week stilstaat. Op zo’n moment kan de overheid een rol spelen, dan word je relevant voor hen. Een ander succes is het grote jaarlijkse symposium dat stichting Cleantech organiseert. De gasten en sprekers komen uit het hele land en de workshops vinden plaats op lokaal betekenisvolle plekken. Dit zorgt er samen met een jaarlijks publieksevenement voor dat ook de lokale bevolking wordt meegenomen.

 

Het gaat om het slim combineren van de opgaven en kwaliteiten van de verschillende bedrijven.

 

Het is nog geen 2030, maar duidelijk is al wel dat in de Cleantech Regio burgers en bedrijven zitten met ideeën en initiatief en dat er overheden zijn met visie en lef. Lukt het de regio om energieneutraal te worden door de kaarten opnieuw te schudden zonder het Huis van Thorbecke af te breken? Sebastiaan en Marc zijn er vast van overtuigd. Ze leggen de speeltuin immers niet zelf aan, maar ontdekken met de andere bewoners van hun buurt hoe de speelpek van morgen eruit komt te zien.

Regelmatig updates ontvangen? Abonneer je op onze nieuwsbrief

0 Reacties

Geschreven door: Wij Maken Nederland
wo 17 jan 2018

Meer inspiratie